Rehber · Bağımlılık
Alkol / Madde Kullanım Bozukluğu
Bağımlılık bir ahlaki zaaf ya da “irade eksikliği” değildir; beynin ödül sisteminin (nukleus akkumbens, dopamin) işleyişini bozan kronik bir tıbbi hastalıktır.
Neden olur?
- Genetik yatkınlık (%40–60)
- Erken başlangıç (ergenlik) riski artırır
- Travma, eşlik eden başka bir psikiyatrik hastalık (depresyon, anksiyete, DEHB)
Kısır döngü
Madde → hızlı ödül → tolerans → daha çok madde → yoksunluk → daha çok madde
Tedavi bileşenleri
- Detoksifikasyon (gerekliyse):
- Alkol yoksunluğu (deliryum tremens) ve benzodiazepin yoksunluğu ölümcül olabilir; hastanede yapılmalıdır.
- Opiyat yoksunluğu rahatsız edicidir ama hayati tehlike nadirdir.
- İlaç tedavisi:
- Alkol: Naltrekson, akamprosat, disülfiram
- Opiyat: Buprenorfin (Suboxone), metadon, naltrekson
- Tütün: Vareniklin, NRT (nikotin replasman)
- Psikososyal:
- BDT, motivasyonel görüşme
- Destek grupları (AA, NA, SMART Recovery)
- Aile tedavisi
- Eşlik eden durumların tedavisi:
- Depresyon, anksiyete, TSSB → birlikte tedavi edilmesi gerekir
Relaps hata değil, veridir
- Bağımlıların çoğu birkaç deneme sonrasında iyileşir.
- Relaps olursa tetikleyiciyi anlayın, planı güncelleyin, devam edin; pes etmeyin.
Tam kesme mi, azaltma mı?
- Çoğu madde için tam kesme en güvenli yoldur.
- Orta şiddetteki alkol kullanımında azaltma bazen işe yarar.
- Hekiminizle birlikte karar verin.